ούτε ο όνομά μου.

Aληθινά γενναίος είναι εκείνος που δεν απελπίζεται ποτέ.

Κομφούκιος.

Ούτε το όνομά μου.

Ένα βιβλίο ντοκουμέντο για την σφαγή των Ποντίων από τους Τούρκους.

Γράφει ο Διονύσης Ε. Κονταρίνης

Μεγάλη η επέτιος της 19ης Μαϊου που τιμήσαμε την περασμένη εβδομάδα. Είναι η θλιβερή επέτιος για την σφαγή ενός λαού από τους Τούρκους του Κεμάλ Ατατούρκ. Και είναι μια ιστορία από αυτές τις άγριες μέρες το βιβλίο που έχω στα χέρια μου. Ίσως φανεί παράξενος ο τίτλος του. Όμως υποδηλώνει ότι οι διώκτες της μικρής ηρωίδας της τα πήραν όλα. Δεν της άφησαν Ούτε το όνομά της.Την έλεγαν Ευθυμία και την έκαμαν Σάνο.

Ένα βιβλίο που κλείνει μέσα του μια σπάνια προσωπική μαρτυρία των τρομερών γεγονότων που χαρακτήρισαν την γενοκτονία των Ποντίων. Πρόκειται για μια πραγματική, μια αυθεντική κατάθεση ψυχής. Μέσα από ένα αριστουργηματικό γράψιμο η ιστορία κυλάει πάνω σε προσωπικές αναμνήσεις. Αναμνήσεις που μέσα τους κλείνουν τις αγωνίες από ένα ανθρώπινο δράμα.

Η συγγραφέας Halo Thea καταγράφει την αληθινή ιστορία της μητέρας της που σε ηλικία δέκα ετών, μαζί με την οικογένιά της ξεριζώθηκαν από τα ελληνικά χωριά του Πόντου. Κι΄η μικρή τότε Ευθυμία, Θυμιώ τη φώναζαν, έζησε τις τραγικές πορείες του θανάτου βλέποντας να χάνονται ένα-ένα τα μέλη της οικογένειάς της και σαν από θαύμα σώθηκε, αφού μετά από πορείες μηνών, μόνη πλέον είχε φτάσει στο Ντριγιαρμπακίρ. Εκεί μια οικογένεια Αρμενίων την περιμάζεψε. Μια αληθινή ιστορία με πραγματικά γεγονότα για την γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου από τους Τούρκους. Είναι τα γεγονότα που ακολούθησαν την ελληνική ιστορία αμέσως μετά τον Α! Παγκόσμιο πόλεμο. Για πρώτη φορά παρουσιάζεται ένα άγνωστο στο ευρύ κοινό κεφάλαιο της ιστορίας της γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού από τους Τούρκους του Κεμάλ Ατατούρκ. Μέσα από τις πραγματικές εμπειρίες και τις προσωπικές αναμνήσεις μιας μικρής κοπέλλας , τότε, προβάλονται και μεγάλα ηθικά, ανθρώπινα και ιστορικά ζητήματα. Είναι ιδιαίτερη η αξία τους αφού με ζωντανές ζωγραφιές καταγράφονται όλα όσα συνέβησαν εκείνη την εποχή.

Η ηρωίδα του βιβλίου, η Σάνο Χάλο, η Ευθυμία Βαριτιμίδου το πραγματικό της όνομα, είχε εναποθέσει τις εμπειρίες της και τις αναμνήσεις της βαθειά μέσα στο μυαλό της σαν είδος ενός ημερολογίου. Και δεν μπορούσε να κάμει διαφορετικα αφού από την ηλικία των δέκα χρόνων το μόνο της καθήκον και η μόνη της έννοια ήταν να φροντίζει να παραμένει ζωντανή.

Ένα εξαιρετικά ιδιαίτερο ενδιαφέρον βρίσκεται στο δεύτερο μέρος του βιβλίου όπου η μητέρα της Halo Thea αφηγείτε στην κόρη της και συγγραφέα την ιστορία της παιδικής ζωής της στα βουνά του Πόντου. Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι συνήθειες και τα έθιμα των Ποντίων έτσι όπως καταγράφονται εκείνη την κρίσιμη εποχή.

Και μετά έρχεται ο εφιάλτης του Διωγμού. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι Τούρκοι δεν επεδίωκαν τον διωγμό των Ελλήνων αλλά τον ολοκληρωτικό ασφανισμό τους.

Η Σάνο, η ηρωίδα και μητέρα της συγγραφέως του βιβλίου, ήταν ένα από τα χιλιάδες παιδιά που βρέθηκαν, κατά την διάρκεια του διωγμού, στις πορείες του θανάτου που οργάνωναν οι Κεμαλικοί. Η οικογένειά της εκτοπίστηκε στο εσωτερικό της Ανατολίας. Κι΄η μικρή Σανο είδε ένα ένα τα μέλη της οικογένειάς της να αφανίζονται στις μαρτυρικές πορείες του θανάτου που ακολουθούσαν περπατώντας στην Ανατολία. Βρέθηκαν στο Κουρδιστάν και τελικά ολομόναχη, αφού είχε χάσει την οικογένειά της, βρέθηκε στο Χαλέπι της Συρίας.

Το βιβλίο κλείνει μέσα στις σελίδες του την ιστορία της Σάνο, μιας παιδούλας δέκα χρόνων, που με την οικογένειά της ακολουθεί και αυτή την πορεία του θανάτου που χάραξαν γι΄αυτούς οι Τούρκοι του Κεμάλ Ατατούρκ.

Το ξεκίνημα της ιστορίας ήταν στα 1919 στον Πόντο. Στην περιοχή που έμενε η Σάνο, ηρωίδα του βιβλίου. Έφτασαν τα νέα ότι κάτι δεν πάει καλά. Άγνωστοι άνθρωποι, άρχισαν να περιφέρονταν στα δάση της περιοχής. Τούρκοι στρατιώτες ήσαν κι΄έκαναν επιδρομές άρπαζαν τους άντρες και τους οδηγούσαν σε άθλια στρατόπεδα.

-Παρθένα, Παρθένα, Οι στρατιώτες έχουν πάρει τον Λάμπο και όλους τους άντρες. Τους βάλαν στη γραμμή και τους πήραν μακρυά. Είχε γίναι πια να είναι μια συνηθισμένη αυτή η κραυγή εκείνη την Ανοιξη, καθώς είχε αρχίσει ο μεγάλος διωγμός.

Την Άνοιξη του 1920 οι Τούρκοι ξαναγύρισαν και διέταξαν τους κατοίκους ότι πρέπει να εγκαταλείψουν το χωριό τους, τον Άγιο Αντώνη. Η διαταγή ήταν από τον στρατηγό Κεμάλ Ατατούρκ. Να πάρουν μαζί τους μόνο ό,τι μπορούν να σηκώσουν.

Κι΄άρχιζε η πορεία. Μια πορεία θανάτου. Τα θύματα πέθαιναν εκεί που έπεφταν Έτσι ξεκίνησε ο αφανισμός της τρισχιλιόχρονη ιστορία του ποντιακού ελληνισμού στην Τουρκία. Στην πορεία αυτή η Σάνο θα χάσει όλα όσα αγαπούσε στη ζωή της. Θα χάσει ακόμα και το όνομά της. Από Ευθυμία θα γίνει Σάνο. Κι΄εκεί, στο Χαλέπι, από κάποιους Σύριους που την είχα περιμαζέψει θα δοθεί με προξενιό σ΄έναν άντρα που την πήρε μαζί του στην Αμερική.

Στα εννενηνταένα της χρόνια θα κάνει πράξη μια υπόσχεση που είχε δώσει στον εαυτό της. Θα ξαναβρεθεί στα μέρη του Πόντου που είχε γεννηθεί και μαζί με την κόρη της, την Halo Thea, θα ανακαλύψουν τα υπολοίματα του νοικοκυριού της θαμένα κάτω από ένα δέντρο. Έτσι όπως τα είχαν θάψει τότε, που κυνηγημένοι ξεριζώθηκαν. Εκεί θα διηγηθεί την ιστορία της και η Ηalo θα την κάμει ένα βιβλίο που έμελε να αφήσει το σκληρό του στίγμα πάνω στην ιστορία των εκδόσεων.

Η κυκλοφορία του βιβλίου στις ΗΠΑ πυροδότησε μια μεγάλη δημόσια συζήτηση για την γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού από τους Τούρκους μετά τον Α! Παγκόσμιο Πόλεμο. Είχε μια ιδιαίτερη επιτυχία αφού το αμερικανικό κοινό είχε την ευκαρία για πρώτη φορά να γνωρίσει την ιστορία του ποντιακού ελληνισμού.

Οι Τούρκοι μου οφείλουν μια πολύ μεγάλη, πραγματικά μεγάλη συγνώμη, είναι το μήνυμά της Ευθυμίας Βαριτιμίδου, της Σάνο, μέσα στις σελίδες του βιβλίου. Ούτε καν μια μικρή συγνώμη αλλά μια μεγάλη συγνώμη, που πήραν μακρυά μου όλους όσους αγαπούσα. Ό,τι είχα. Είχαμε τη γη μας, τα ζώα μας, τις αγελάδες μας, τις κότες μας, είχαμε τις δουλιές μας και όμως μας έκαναν να πεθάνουμε στον δρόμο. Αυτό που έκαναν ήταν θηριώδες. Να καταστρέψουν οικογένειες και περιουσίες. Δεν θα μπορούσα ποτέ μου να ξεχάσω. Θέλω να θυμάμαι την οικογένειά μου.

Αυτά αφήνει, σαν υποθήκη, μέσα στο βιβλίο της η Σάνο.

Δυστυχώς μέχρι σήμερα η Τουρκία αποφεύγει συνηδειτά να δώσει ένα λόγο για τις σφαγές τριών εκατομμυρίων ανθρώπων που ανήκαν σε χριστιανικές μειονότητες Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων.

Το βιβλίο αυτό είναι μια σπάνια προσωπική μαρτυρία ενός μικρού κοριτσιού,των όσων τρομερών συνέβησαν την εποχή εκείνη της γενοκτονίας. Πρόκειται για μια κατάθεση ψυχής. Μια προσωπική κατάθεση που βασίζεται σε προσωπικές αναμνήσεις και στις αγωνίες ενός δράματος. Είναι ένα βιβλίο που είναι αδύνατον να διαβαστεί χωρίς να γεμίσει τον αναγνώστη με ερωτηματικά, χωρίς να κάμει τα μάτια να δακρύσουν.